Տարեկան հաշվետվություն

отчетՍեպտեմբեր 1015 – հունիս 2016

Ես Հայկազ Մարգարյանն եմ: Կրթահամալիրում աշխատում եմ 1994 թվականից, որպես Պատմության և Հասարակագիտության ուսուցիչ: Շաբաթական աշխատաժամանակս դրված է իմ բլոգում: Читать далее

«Ազգային ավանդական խաղեր» նախագիծը որպես կրթական ծրագրի նոր կազմակերպում

«Խաղերի ու խաղալիքների պատմությունը» թեման անցնելիս VI դասարաններում բացահայտեցի մի ուշագրավ ու տագնապալի փաստ. մեր երեխաները տեղյակ չեն մեր ազգային ավանդական խաղերից: Այն խաղերը, որ իմ սերնդի երեխաների համար առօրյայի մաս էին կազմում, այս սերնդի համար էկզոտիկայի նման մի բան են: Այս ամենից զարմացած` մի փոքրիկ հարցախույզ կազմակերպեցի բոլոր չորս դասարաններում: Արդյունքները խիստ մտահոգիչ են:

  • Ոչ մի սովորող չգիտեր ավանդական խաղերից ճղլախտի (լախտի), չան (կոճի, վեգ), չլիկ – դաստա (կտի — կտափետ), բիզ (դանակ տնկոցի), Քարկտիկ (Մոլլաբրի) և այլն: Մինչդեռ այս ավանդական խաղերը մեր մանկական կյանքի անբաժանելի մասն էին կազմում:
  •  Սովորողների կեսն էր տեղյակ պահմտոցի, բռնոցի, ռեզին, կլաս, դրոշակ փախցնոցի խաղերին, բայց նշեցին, որ խաղացել են արձակուրդներին գյուղում, տատիկ – պապիկների կամ այլ հարազատների մոտ:
  • Սովորողների քառորդ մասը բակային խաղեր չի խաղում:
  • Սովորողների կեսից ավելին (տղաները) բակային խաղերից խաղում են միայն ֆուտբոլ, այն էլ անկազմակերպ, տարերայնորեն:
  • Համակարգչային խաղեր խաղում են բոլորը: Տեղյակ են համակարգչային բոլոր տիպի խաղերին, նույնիսկ շատ ժամանակ ու հիշողություն պահանջող բարդ խաղերին:
  • Օրական միջին հաշվով 4–6 ժամ նստում են համակարգիչի մոտ: Հարցվածների հինգերերդ մասը խոստովանց, որ համակարգչային խաղ խաղում են նույնիսկ դաս պատրաստելու պատրվակով:
  • Ծնողների մոտ կեսը չի արգելում համակարգչից օգտվել` որքան ուզում են:
  • Համարյա նույնքան ծնողներ չեն հետևում, թե ինչով է զբաղված երեխան համակարգչի մոտ:
  • Սպորտով զբաղվում է սովորողների ընդամենը երրորդ մասը: Սրանց մի մասն էլ կամ հաճախակի փոխում է սպորտաձևը, կամ էլ պարապմունքներին հաճախում է ոչ պարբերաբար:

Ահա այսպիսին է մեր սովորողների «երջանիկ մանկության» պատկերը: Արդեն չեմ զարմանում, որ երեխաների մեջ շատացել են «գիրուկները», «մամայի բալիկները», հենաշարժողական խնդիրներ և այլ հիվանդություններ ունեցողները: Իմ հեռավոր մանկությունից, իմ մանկության ընկերներից ես չեմ հիշում նման երեխաների: Ծնողները զրկում են երեխաներին նրանց բնական միջավայրից՝ բակից, գետից, անտառից, անձրևի տակ, ցեխի մեջ խաղալուց, ձյան ու սառույցի վրա սահելուց, ձի նստելուց, խնձոր գողանալուց, մթից ու ցրտից սրթսրթալուց, կտրում բնական, բակային խաղերից: Մինչդեռ ֆիզիկական խաղը կենսական անհրաժեշտություն է երեխայի համար: Խաղը, գործունեություն է, որ կատարվում է հաճույքի համար, իսկ երբեմն էլ օգտագործվում որպես ուսուցողական գործիք։ Խաղը ոչ աշխատանք է, ոչ էլ արվեստ։ Սակայն խաղի և աշխատանքի միջև սահմանը հստակ չէ, և որոշ խաղեր համարվում են աշխատանք (օրինակ վիդեոխաղերի որոշ տեսակներ), ինչպես շախմատըֆուտբոլըշաշկինբասկետբոլը և այլն։ Խաղերը գոյություն են ունեցել մարդկությունից առաջ: Բարձրակարգ կաթնասունների վարքի մեջ միշտ առկա է եղել խաղը: Ինձ միշտ հրճվանք է պատճառել կատվի խաղը կծիկի կամ գնդակի հետ: Կենդանիները խաղն օգտագործում են որպես ձագերի ուսուցման մեթոդ, միջոց: Համացանցում, հեռուստատեսությունում հազարավոր տեսանյութեր կան, որ ցուցադրում են, թե գիշատիչներն ինչպես են խաղի միջոցով սովորեցնում ձագերին փորսող շարժվել, թաքնվել, հարձակվել դարանից և այլն: Կապիկներն ունեն խմբային խաղեր, ինչպես մարդիկ: Սա արդեն սոցիալական կազմակերպության օրինակ է:

Մենք մոռացել ենք մեր ավանդական խաղերը, չենք փոխանցում այն մեր նոր սերնդին. մինչդեռ կրթության գլխավոր նպատակներից մեկը դա պիտի լիներ: Խաղը ոչ միայն կազմակերպում է մարդուն որպես անհատ, այլև դաստիարակում է նրա մեջ մրցակցային ոգի, համագործակցության ձգտում, հաղթանակի հասնելու կամք, ճկուն միտք, փոխօգնության պատրաստակամություն, ճարպկություն, հմտություն և այլն: Խաղը մարդու կենսագործունեության մեջ առանցքային տեղ է զբաղեցնում։ Հատկապես մանկության տարիներին մադու անձի ձևավորումը մեծապես կապված է խաղային գործունեության հետ, որովհետև երեխան խաղալու միջոցով ճանչում է արտաքին աշխարհը ու իր վրա փորձում է տարբեր սոցիալական դերեր։ Սակայն չեմ ուզում այս գրառումը վերածել տարիքային հոգեբանության ձանձրալի դասախոսության։ Փոխարենը մեծերին հիշեցնեմ` ինչ խաղեր էինք մենք խաղում, երբ երեխա էինք։ Ահա մեր մանկության խաղերի ոչ լրիվ ցանկը.

Աղջիկների խաղերը.

  • Ռեզին
  • Բադմինտոն
  • Գործնագործ
  • Քարկտիկ
  • Աչք փակոցի:

Կամա, թե ակամա շարժունակ բակային խաղերից զրկելով մեր երեխաներին` ի՞նչ ենք տվել դրանց փոխարեն: Տվել ենք համակարգչային գունագեղ, հմայիչ տարաբնույթ ու տարատեսակ խաղեր, ընդունակ գերելու-տանելու մատաղ միտքն ու ուշադրությունը: Քավ լիցի, ես դեմ չեմ գիտա-տեխնիկական առաջընթացին, ինձ հայտնի է համակարգչային խաղերի դրական դերը երեխաների դաստիարակման գործում, ինքս էլ երբեմն մեղանչում եմ` տարվելով որևէ խաղով, բայց կարողանում եմ ժամանակին ընդհատել, հետ քաշվել, ինչը շատ դժվար է 10–13 տարեկան երեխայի համար: Մենք պիտի կարողանանք համադրել այս երկուսը երեխայի կյանքում, այլ ոչ թե մեկը փոխարինենք մյուսով: Առիթ է նշելու, որ համակարգչային խաղերն ունեն ոչ միայն դրական, այլև բացասական կողմեր: Նրանցից շատերը քարոզում են արյուն ու բռնություն, իրենց հերոսին օժտում մի քանի կյանքով, և երեխան կորցնում է իրական ու վերտուալ (երևակայական) կյանքի սահմանը: Համացանցում հանդիպել եմ դեպքերի, երբ երեխան, կորցնելով իրականության զգացումը, ցած է նետվել բարձրությունից` նմանվելով վերտուալ հերոսին կամ սպանել է ընկերոջը և զարմացել, որ նա ընդամենը մի կյանք ունի: Քանի որ ես մեղմ ասած՝ անտեղյակ եմ համակարգչային խաղերից, երեխաները օգնեցին կազմելու այն հանրահայտ խաղերի ցուցակը, որոնց մեջ առկա է ագրեսիա և բռնություն: Ահա այն մի քանիսը, որ «պեղեցինք» վեցերորդցի տղաների հետ միասին.

Նման խաղերը կործանարար ազդեցություն են ունենում դեռահասի հոգեկան աշխարհի վրա: Վերջերս լրատվամիջոցները պատմեցին մի ռուս տղայի մասին, որ սպանել էր ծնողներին միայն նրա համար, որ զրկել էին համակարգչային խաղից: Նման մի քանի օրինակ էլ կարող եք գտնել այս հղումներով՝

Դեռահասների համար վտանգավոր է նաև համակարգչային կախվածությունը: Սա ախտահարում է նրանց, ովքեր չափից ավելի տարվում են համակարգչային խաղերով կամ օրեր են անցկացնում սոցիալական ցանցերում (Համակարգչային կախվածության խնդիրը):

Ես մեծացել ու դաստիարակվել եմ մեր հայկական ավանդական խաղերով: Ասեմ ձեզ, որ ի տարբերություն համակարգչայինի նրանք ոչ մի կողմնակի ազդեցություն չունեն: Նրանց ազդեցությունը երեխայի հոգեկանի ու ֆիզիկականի վրա միայն դրական է:

Հայաստանում խաղերը եղել են ժողովրդական, սերնդեսերունդ ավանդաբար հաղորդվող հասարակական ժամանցի ձևեր։ Այլաբանորեն արտահայտել են հասարակական, քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, կենցաղային, ծիսական, սովորութային և այլ երեույթներ, մարդու գործունեությունը պատկերելով զանազան ձևերով ու հնարքներով։ Եղել են թատերա — կրկեսային, սպորտային, ռազմական, ծիսական, կենցաղային, մտավոր և այլ բնույթի խաղեր։ Խաղերի ժամանակԼայնորեն օգտագործվել են նաև երգերը,պարերըկատակները, ծաղր ու ծանակը։ Ուղեկցվել են ասմունքով, երգերով ու պարերով։ Նույն խաղը Հայաստանի տարբեր գավառներում տարբեր կանոններ են ունեցել, տարբերվել են ինչպես տարազներն ու բարբառները:

Խաղերը ակտիվացել են հատկապես ժողովրդական տոների (զատիկ, համբարձում, բարեկենդան և այլն) ժամանակ: Ես հիշում եմ, վեգ (ճան, կոճի) խաղում էինք Նոր տարուց առաջ և հետո: Հաղթողի պարգևը կա´մ պարտվողի վեգն էր, կա´մ էլ նրա «արժեքին» համպատասխան քանակության ընկույզ:

Խաղերի ու խաղալիքների պատմության թեման խիստ ոգևորեց սովորողներին: Նրանց հատկապես դուր եկավ կռափայտ (կտի — կտափետ) խաղը: Իրենց ուժերով պատրաստեցին խաղափայտերը և նոյեմբերի 6–ին միջդասարանական անդրանիկ մրցությունը կայացավ VI դասարանցիների միջև, իսկ նոյեմբերի 18–ին կրթահամալիրի «Սեբաստացու օրեր» տոնախմբության շրջանակներում կայացավ երկրորդ մրցությունը: Մասնակիցներին ողջունեց և խրախուսանքի խոսքեր ուղղեց կրթահամալիրի տնօրեն տիար Բլեյանը: Խաղը ոգևորեց ոչ միայն մասնակիցներին, այլև թիմերի մի քանի տասնյակ երկրպագուների: Այս անգամ հաղթեցին 6–2 թիմի տղաները. որոշել ենք շարունակել այն:

Ավանդական խաղերն իրենց շարունակությունը ստացան Ձմեռային ճամբարի ժամանակ: Սովորողները նախ լսեցին այն խաղերի մասին, որ Հին Հայաստանում խաղացել են խաղացել են ձմռան երկար ու ձիգ ամիսներին կալերում, օդաներում, եկեղեցիների բակերում և այլ հասարակական վայրերում: Դրանից հետո 6 — րդ դասարանցիների միջև առաջնություն կազմակերպվեց Աքլորակռիվ խաղից: Հայկական ավանդական խաղերը որպես ուսումնական — կրթական նոր մեթոդ ու միջավայր կշարունակվեն գարնան գալուն պես:

http://mijin.mskh.am/13065

 

Օգտագործված գրականություն

Աթոյան Կ., «Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի հնագույն ակունքները Հայաստանում», Երևան, 1985:
Բդոյան Վ., Հայ ժողովրդական խաղեր, Երևան, 1963-1980:
Абгарян Л., Первобытный праздник и мифология, Ереван, 1983:

Читать далее

27 հունվարի

8-րդ դասարան

Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխությունը

Նոր պատմ դասագիրք, Զանգակ, էջ 28 — 32 մինչև /Հեղափոխության հանրապետական շրջափուլը /1792 — 1799 թթ./ /

https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%96%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%BD%D5%AB%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%B4%D5%A5%D5%AE_%D5%B0%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6

https://www.youtube.com/watch?v=Zx3VEkv1SQg&hd=1

6-րդ դասարան

Պատմության արշալույսը: Հին Հունաստան

Հին Աշխ. պատմություն էջ 86 — 91

https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/5830

https://www.youtube.com/watch?v=QxFSJTN-CKw&hd

3 փետրվարի

8 — րդ դասարան

Նապոլենական պատերազմները

Նոր պատմ. դասագիրք էջ 31 — 34, մինչև Տերության կործանումը

https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%A1%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%A5%D5%B8%D5%B6%D5%AB_%D4%B4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B7%D6%80%D5%BB%D5%A1%D5%B6%D5%A8_(1799-1815)

https://www.youtube.com/watch?v=ScdppzGoMcs&hd=1

5 փետրվարի

6 — րդ դասարան

Արխաիկ դարաշրջանի Հունաստանը

Հին Աշխարհի պատմ. դասագիրք, էջ 92 — 96

http://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/5841

https://www.youtube.com/watch?v=QxFSJTN-CKw&hd=1

9 փետրվարի

8 — րդ դասարան, Բարոյագիտություն

Բարոյագիտություն առարկան, հիմնական տեսությունները

Հասարակագիտություն 10 — րդ դաս. , էջ 61 — 65

http://media.ls.urfu.ru/182/1063/2115/2090/

10 փետրվարի   —  8-րդ դաս.

Հայկական ազատագրական շարժման նոր փուլը

Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, էջ 7-17

https://www.youtube.com/watch?v=e-ZXlAPXTKo

https://www.youtube.com/watch?v=n9cqGh5AWLg

http://www.historyofarmenia.am/am/Encyclopedia_of_armenian_history_Angexakoti_joxov@

http://armenianhouse.org/hakobyan-t/yerevan/ch-2.html

  Բարոյագիտության դասավանդման ծրագիր

        

Դասավանդման նպատակներ՝

  1. ՀՀ քաղաքացու ձևավորմանը միտված տեսական ու գործնական աշխատանք;
  2. Մարդու և քաղաքացու հոգևոր բարոյական դաստիարակության իրականացում;
  3. Վարքի նորմերի ու վարվելակարգի կանոնների իմացություն և կիրառում:
  4. Բարոյա – էթիկական գիտելիքների ձեռք բերում: Միջավայրում կողմնորոշվելու և այդ գիտելիքներն ու կարողությունները դրսևորվելու հմտությունների ձևավորում ու զարգացում:

Читать далее

Ֆլեշմոբ պատմությունից

  1. Փարիզի Ազգային գրադարանում արդեն 100 տարի պահվում են նշանավոր գիտնականներից մեկի անձնական իրերը և որոշ ձեռագրեր: Եվս 1500 տարի այն չեն ցուցադրի հասարակությանը: Ո՞վ է այդ գիտնականը:
  2. Երբ Նապոլեոն III Ճաշում էր Սիամի արքայի հետ, նա օգտվում էր ոսկյա սպասքից, իսկ Սիամի արքան՝ ալյումինե: Դրանից Սիամի արքան չվիրավորվեց: Ի՞նչն էր պատճառը:
  3. Bluetooth տեխնոլոգիան այդպես է կոչվել Դանիայի և Նորվեգիայի արքա Հարալդ I պատվին: Ինչու՞:
  4. Ֆրանսիայի, Իսպանիայի և Հոլանդիայի թագավորները ծնվել էին մի մորից՝ Մարիա Լետիցիա Ռամոլինոյից: Ովք՞եր էին այդ արքաները:
  5. Ֆրանսիական հեղափոխականներից մեկը՝ Ժան Բեռնադոտը դարձավ Շվեդիայի թագավոր: Նա հագնում էր խիստ փակ զգեստներ և երբեք չէր ցուցադրում մարմնի որևէ մաս: Ինչու՞:
  6. 1140 թ. Կոնրադ III թագավորը գրավեց Վերբեյտրոյ բերդը և հրամայեց կանանց հեռանալ, իրենց հետ տանելով ինչ կարող են: Ծանր էր կանանց բեռը, որ կրում էին նրանք ուսերին: Ի՞նչ տարան նրանք:
  7. Այժմ աշխարհում կայսրի տիտղոս կրող մի միապետ կա: Ո՞վ է նա:
  8. 1949 թ. դեկտեմբերից մինչև 1953 թ. մարտը խորհրդային թերթերում տպվում էր նվերների ցուցակ: Ո՞րն էր առիթը:
  9. Ֆաշիստական Գերմանիան Առաջին ռեյխն է, Հոհենցոլերների արքայատոհմը Երկրորդ ռեյխը: Իսկ առաջինը ո՞րն է:
  10. Տաք եղանակին հին հռոմեացիները տունիկ էին հագնում: Իսկ ցրտի՞ն:
  11. Միջնադարում, բացի հոգևորականներից, էլ ո՞վ իրավունք ուներ պսակադրություն կատարելու:
  12. 50 կգ ավել քաշ ունեցող կանանց ինկվիզիցիան չէր մեղադրում վհուկության մեջ: Ինչու՞:

Читать далее

We are all from Childhood by Origin

Author:

Haikaz Margaryan

haykaz

At the beginning of each school year parents face a problem: what further educational trainings to choose for their children? What should the priority be and how to act so that it may correspond to the child’s preference and be useful from the educational point of view? This is not at all an easy task as it may seem to be at first sight. I can say from my own experience that still in remote Soviet times I attended the Radio Circle at our local “Pioneer Palace” and in the result of this I acquired a profession which later helped me in the military service.

There are two types of further educational trainings: according to preferences and according to the public educational subjects done at school. Further educational trainings based on preferences can be athletic, aesthetic, pre-professional and so on. It is very important that the child should make a choice to his own wish and not by the parent’s or teacher’s command. If  further education is organized for primary school learners, the teacher should take into consideration the age peculiarities of this age group and organize the work so that the children can see the results of their work as soon as possible as they don’t have a big patience and can be frustrated while waiting for the final result. Encouragement and praise is also very important for juniors. It is very important for them to do their work with pleasure and not by compulsion so as not to get tired and bored. Trainings of further education shouldn’t be done at the expense of children’s games and leisure time.

Trainings of further education according to public educational subjects are aimed at increasing the learner’s interest in acquiring specialized knowledge and skills in the particular school subject. As it was with the previous case the learner’s independent choice (without the teacher’s or parent’s interference) is of utmost importance.

There are some parents who follow the principle “The more, the better”, and they send their children to several trainings of further education. It can be considered normal if the child manages all of them without any complaints or whines. Sometimes children change their groups of further education. It is also normal. We shouldn’t interfere with their decisions as they are searching for what is close to them and corresponds to their preferences and characteristic features.

From my own experience in organizing further education  

I have organized trainings of further education in History for the learners of Grades 7-8. The learners studied the following subjects related to History: Numismatics, Mythology, Vexillology, Signillography, Heraldry, Toponymy and so on. The syllabuses of these subjects can be read in my blog.

Numismatics not only gave additional knowledge in History but it was also a sort of integration with economics. Nowadays almost every family deals with banking system. They take loans, hypothicate their property, deposit, exchange currency and so on. The learners, who unintentionally get informed about bank functions, are very interested in the history of money and the process of its development. They asked thousands of questions about the history of money. In this way they became better at studying the social-economical affairs, monetary and loan relations of a country. In addition to that the monetary history gave good information about everyday life, political and economic situation of ancient world. Out of curiosity some of the learners began collecting old coins and banknotes of different countries.

Vexillology, Sigillolography and Heraldry give additional knowledge in state symbols. The learners discover what the ram, bull, lion, eagle, spade, sword, wheat spike mean on the state flags, emblems, blazons and seals. For example, why was there an image of a ram on Vardan Mamikonyan’s blazon and an image of an eagle on the Zakaryans’ blazon? Besides all these they also begin comprehending the European, Chinese, Japanese symbols which they come across in fiction books, films and other fields of culture.

Toponymy interests the children very much as it reveals the origin and history of Armenian mountains, rivers, lakes, villages and towns. It is very important because of the fact that Turkish-Azerbaijani historiography, besides salvaging and destroying Armenian cultural values, has begun a campaign against Armenian location names. Tigranakert has been renamed Diarbekir, Ararat – Aghri Dar, Euphrates – Murad, Stepanakert – Khankendi. The right knowledge of Armenian location names will help the learners to find the right way in the labyrinth of modern press, literature and cartography. This kind of further education not only gives additional knowledge in History but also it is a bright example of integration of two school subjects, History and country studies. The allocated hours in the curriculum for the history course are not enough to cover all this knowledge. The organization of further education gives an opportunity to fill in this gap. This problem doesn’t only concern History but other school subjects as well.

 

Թարգմանիչ:
Համար:

 

Տեղանունագիտություն

              Լրացուցիչ պարապմունքի ծրագիր 34 –ժամ

Հիմնական դպրոց

Դասավանդող՝ Հ. Մարգարյան

d836c940e3ea912a87ddbd7381a470b6

  1. Որ տարիքային շերտի համար է նախատեսված

Նախատեսված է 7 – 9-րդ դասարանների համար:

  1. Ինչ նախնական պատրաստություն է ենթադրում

Դասավանդումը կատարվում է հիմք ունենալով նախորդ դասարաններում Հայոց և Ընդհանուր պատմություններից և Աշխարհագրությունից ստացած գիտելիքները: Читать далее

Դրամագիտություն առարկայի դասավանդման ծրագիր

                                      Դասավանդող Հ. Մարգարյան

Տարեկան 34 ժամ 

Հիմնական դպրոց

Armenian-coins-380x240

  1. Որ տարիքային շերտի համար է նախատեսված

Նախատեսված է 7 – 9-րդ դասարանների համար:

  1. Ինչ նախնական պատրաստություն է ենթադրում

Դասավանդումը կատարվում է հիմք ունենալով նախորդ դասարաններում Հայոց և Ընդհանուր պատմություններից ստացած գիտելիքները: Читать далее