Հայկական գորգագործություն պատմությունից

hqdefault

Գորգագործությունը շատ հին պատմություն ունի: Նրանով զբաղվել են դեռևս մ.թ.ա 3 – րդից 2 – րդ հազարամյակներում: Գիտական պարզաբանում կա, որ գորգագործությամբ զբաղվել են բոլոր խաշնարած ժողովուրդները, ովքեր ապրել են խիստ ցուրտ ձմռան և շատ շոգ ամռան պայմաններում: Դրանք հիմնականում Առաջավոր, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում, ապրող ժողովուրդներն են, այդ թվում նաև հայերը: Գորգը բազմագույն զարդանախշերով, խավածածկ կամ առանց խավի քառանկյուն գեղարվեստական գործվածք է։ Читать далее

Ինչպես էին կատուները մասնակցում պատերազմին

1380793413_kot-shpionԿենդանիների օգտագործումը պատերազմներում շատ հին պատմություն ունի: Ռազմական գործողությունների ժամանակ մարդիկ օգտագործել են ձիերին, էշերին, շներին, ուղտերին ու փղերին, նույնիսկ՝ օձերին: Ժամանակակից մարդը նույնպես չի խորշում իր ստոր ու ագահ նպատակների համար օգտագործել զանազան կենդանիների: Նոր հասկացություն է ստեղծվել՝ կենսաբանական զենք, որի տակ հասկացվում են բազմաթիվ վիրուսներով վարակված կրծողների ու միջատների տարածումը հակառակորդի տարածքում: Զարգացած մի քանի երկրների (ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Ռուսաստան, Ճապոնիա) զինանոցում այսօր կան նույնիսկ դելֆիններ, որոնց սովորեցնում են հետախուզել և դիվերսիաներ իրականացնել հակառակորդի ջրային տարածքներում: Читать далее

Նշանավոր անձանց հասակը

3_131302597482

Գեղարվեստական գրականությունից կամ կինոնկարներից երբեմն թյուր կարծիք ու տպավորություն է ստեղծվում նշանավոր շատ մարդկանց ֆիզիկական տվյալների մասին: Մինչդեռ նրանց իրական հասակը տրվում է այս աղյուսակում: Читать далее

   Հյուսիսային Հայաստանի գանձերը

              

Այստեղ մենք կխոսենք Լոռու մարզի զարմանահրաշ հուշարձանների մասին, որոնք դուրս են մնացել ոչ միայն զբոսաշրջիկների, այլև շատ հայաստանաբնակների տեսադաշտից:

Գաղտնիք չէ, որ Լոռու մարզը Հայաստանի ամենագեղատեսիլ վայրերից է: Ճանապարհը մարզկենտրոն Վանաձորից Դեբեդ գետի երկար ու խորունկ կիրճով ձգվում է դեպի վրացական սահման: Այստեղ են գտնվում Հաղպատի ու Սանահինի վանքերը, Աղթալայի վանքն ու բերդը, որոնք զբոսաշրջիկների ու տեղական ուխտավորների իմացած ու սիրված վայրերն են և նրանց նկատմամբ երբեք ուշադրության պակաս չի եղել: Մինչդեռ Լոռում կան ավելի պակաս հայտնի, բայց ոչ ավելի պակաս տեսարժան բազմաթիվ վայրեր, որոնք ունեն նաև նշանակալի մշակութային, ճարտարապետական ու պատմական նշանակություն: Էլ չեմ խոսում այն գեղատեսիլ պատկերների մասին, որ Ձեր հայացքին կհառնեն, եթե հասնեք այնտեղ: Իսկ դրանց հասնելն իսկի էլ բարդ չէ, ուղղակի պիտի իմանաք նրանց գոյության մասին և գտնվելու վայրը՝ ինչում կօգնեմ ես այս հոդվածով:

20131211172804354

Երբ շարժվում ենք Դեբեդ գետի հոսանքով դեպի Վրաստան, գետի ու ճանապարհի ձախ կողմում, Օձուն գյուղի ոլորանից մի քանի կիլոմետրի վրա, ժայռի տակ կարծես թաքնվել է մի փոքրիկ վանք: Քանի որ այն կառուցված է իրեն շրջապատող ժայռերի քարերից, դժվար է անմիջապես նկատել այն: Դա Հոռոմայրի վանքն է: VII դարի կառույց է: Վանքի դժվարամատչելի տեղանքը խոսում է կառուցողների բարձր վարպետության ու համարձակության մասին:

horomayri

horomayri-ekexeci

Վանքն ունի երկու համալիր կառույցներ. մեկը՝ բարձրունքի եզրին, Օձունի վանքից 1,5 կմ հեռավորության վրա, մյուսը՝ ցածում, ժայռի քիվի տակ: Վերին կառուցը Սուրբ Նշան եկեղեցին է, կառուցված 1206 թ. վարպետ Գիրգորի ձեռամբ, ինչի մասին ասում է պատին պահպանված արձանագրությունը:

300px-st_nshan_in_horomayr_above_canion_01

 

 

Ներքևի կառույցը ի հայտ է եկել 1187 թ. և ավելի լավ է պահպանվել: Այն կարելի է տեսնել Օձունի բարձունքից զառիվայրով ցած իջնելով, որ ամեն մարդու բան չէ: Այնտեղ հասնելու երկար ճանապարհ էլ կա՝ Սանահին կայարանից ուղղահայաց բարձրանալով:

Օձունից 5կմ հեռավորության վրա, Ստեփանավան տանող ճանապարհի աջ կողմում, Արդվին գյուղի ծայրամասում է գտնվում Լոռվա մարգարիտներից մեկը՝ Սրբանեսի (Սուրբ Հովհաննեսի) վանքը: Այն VIII – XVII դարերի կառույց է: Վանքը կոչվել է Հովհաննես Օձնեցու անունով:

1

Հովհաննես Օձնեցին (717 – 728 թթ.) սրբադասցված վերջին հայ կաթողիկոսն էր: Նա խոշոր աստվածաբան էր և իրավագետ: Հեղինակել է Կանոնագիրք Հայոց աշխատությունը: Թողնելով հայրենի գյուղը նա գալիս է Արդվին և հիմնում այս վանքը: Միակ հայ կաթողիկոսն էր, որ հրաժարվեց Աթոռից:

ce76e99de6648d06d790024197ff02a1

Կյանքի վերջին տարիներին որպես նստավայր է ընտրել իր հայրենի Օձուն գյուղը, զբաղվել ուսուցչական գործունեությամբ, աղոթել, վարել ճգնակյացի կյանք, ինչի մասին հյուսվել են բազմաթիվ ավանդազրույցներ։ Պատմվում է անգամ նրա հրաշագործությունների մասին։ Սուրբ Հովհաննեսի գերեզմանը գտնվում է երկու վանական եկեղեցիներից մեկի զոհասեղանի տակ: Մահից հետո նրա գերեզմանը դառնում է սրբատեղի և ուխտագնացության վայր:

Վանքի մոտ գտնվում է այստեղի հին ազնվական տոհմերից մեկի ՝ Քալանթարյանների տոհմական գերեզմանը: Նրանք երկար դարեր եղել են Արդվին գյուղի տերերը: Մի քիչ ավելի հեռվում մի ժայռ կա, որի երկայնքով անցնում է մուգ ապարաշերտի երակ, որ կոչվում է Օձի պորտ: Այն, իրոք օձի նման է: Նրա տակից աղբյուր է բխում, որ բուժիչ հատկություն ունի:

paravakar_odzi_port

 

Մուգ ապարաշերտի և աղբյուրի ծագման մասին լեգենդ կա: Պատմում են, որ մի անգամ Օձնեցին կնոջ ճիչ է լսում: Վիշապ մեծ օձը դուրս էր եկել ժայռի տակից և կինը օգնություն էր կանչում: Սուրբ Հովհաննեսն օգնության ուղարկեց իր յոթ աշակերտներին, բայց նրանցից ոչ մեկը չվերադարձավ: Այդ ժամանակ ինքը գնաց ձայնի ուղղությամբ և, աղոթք կարդալով կռվի բռնվեց օձի հետ: Մահակով օձին հարվածելով նա ասաց. «Թող քո պորտից կենարար ջուր հոսի, իսկ դու քար դարձիր»: Պարտված օձը սողաց դեպի ժայռը և քարացավ, դառնալով սև շերտ ժայռի բաց ֆոնի վրա: Մեր օրերում գիտնականները բազմիցս փորձանմուշներ են վերցրել աղբյուրից և ապացուցել նրա ջրի բուժիչ ուժը: Ջրի բաղադրությունում մեծաքանակ ոսկի ու արծաթ է տարալուծված:

fjb9otzdsvmkzcdmfx3hlju0cf

Սակայն դա միակ լեգենդը չի Արդվինի մասին: Ասում են առաջներում գյուղը Առթվի է կոչվել: Այս ավանդազրույցը մեզ V դար է տանում, երբ Վարդան Մամիկոնյանն արշավում էր պարսիկների վրա: Սպարապետն իր զորքով գնում էր Աղվանք: Աոաջնապահ ջոկատը գլխավորում էր նրա որդին: Այս գյուղի մոտ էլ նա տվեց իր առաջին ճակատամարտը: Երբ տեղ հասավ Վարդանն իր զորքով, որդին հայտնեց կռվի մասին և ասաց, որ հազար պարսիկ է սպանել: Հայրը չհավատաց նրան, և այդ ժամանակ որդին պարսիկների գլուխները նետելով նրա ոտքերի տակ գոչեց «Առ, թվի», (վերցրու և հաշվիր): Առթվին հետագայում դարձավ Արդվի:

1

Սրբանես վանքը շատերին ծանոթ է «Նռան գույնը» կինոնկարից: Իր շատ տեսարանների համար մեծ Փարաջանովն ընտրել է Լոռու այս գողտրիկ անկյունը:

kayan_fortress

Սանահինի և Հաղպատի միջև գտնվող մի ժայռոտ բլուրի վրա, որ երեք կողմից շրջապատված է կիրճով, Հաղպատի վանականների ու վանքի արժեքների պահպանության համար 1233 թ. Հովհաննես վանահոր ցուցումով, Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների զարմիկներն այստեղ կառուցեցին Կայան բերդը: Բնությունն ինքն է այստեղ ստեղծել արդյունավետ պաշտպանական համակարգ, որ լրացվել է մարդու կողմից հզոր պարիսպներով ու 15 աշտարակներով: Թրծված կավե խողովակներով այստեղ ջուր էր հասցվում հարևան գյուղից:

kayan

Չնայած հզոր պաշտպանական միջոցներին, ամրոցը երկար կյանք չունեցավ: 1241թ. այն ավիրվեց մոնղոլ – թաթարների կողմից:

Բերդի ներսում տաճար կա կառուցված: Բլուրի վրա բարձրանում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին: Այն բազմիցս վնասվել է երկրաշարժերից, բայց XIX դարում մասնակի վերականգնվել է: Եթե հեռվից ճիշտ որոշենք Կայան բերդի տեղը, ապա եկեղեցին կերևա ճանապարհից, իսկ եթե հաղթահարենք բերդ տանող երեք կիլոմետրանոց արահետը, ապա կվարձատրվեք Դեբեդի կիճի անկրկնելի ու անմոռանալի տեսարաններով, որ կբացվի Ձեր առաջ:

3_131302597482